Map Klomp, verzetsstrijdster

Het onderzoek

Soms moet een dossier een tijdje in de week liggen. Dit is zo'n dossier.
In 2019 kocht ik in een 'pop-up' kringloopwinkel in Arnhem, op afspraak met de handelaar,  een familiedossier. Hij had mij de dag ervoor verteld dat het daarbij om  een 'NSB-verhaal' zou gaan. Tijdens inzage van het materiaal leek het eerder op een verzetsverhaal. Of er een NSB-label aan het dossier plakt, kon ik ter plekke niet vaststellen. Omdat de handelaar bereid was om losse onderdelen te verkopen, besloot ik voor het gehele dossier te gaan, althans voor wat er op dat moment nog in het dossier zat, want het was niet compleet. Van Map Klomp ontbreken paspoorten, foto's en onderscheidingspapieren. Wat zat er wel in het dossier?

In het dossier trof ik o.a. haar lidmaatschapskaarten van Oud-Illegale medewerkers aan, een krantenknipsel over de toekenning van de Yad-Vashem-onderscheiding, het 'herinneringsalbum gewijd aan de bevrijding van Apeldoorn, 17 april 1945' waarin zij persoonlijke aantekeningen met betrekking tot het verzet gemaakt heeft. Dan moet je denken aan personen met wie zij in de groep zat, wie haar baas was etc. 
Bijzonder vind ik het guldenbiljet met de adressen van twee ondergedoken para's met een door haarzelf geschreven begeleidende brief waarin zij de achtergrond van dit guldenbiljet vertelt. Daarnaast vond ik de adoptiepapieren van de graven van twee geallieerde piloten, een handgeschreven plus getypte militaire doorlaatpas naar district Nijmegen uit 1945, aan haar verstrekt door luitenant-generaal Blauw. 
Verder bevatte het dossier diverse persoonlijke- en militaire passen, een paar foto's, pamfletten, handgeschreven documenten, NSB-boekje, verzetsboekjes, bonkaarten, distributie stamkaarten, kranten etc.

Wie was Map Klomp?

Hoe komt zo'n familiedossier 'op straat'? Die vraag laat zich moeilijk beantwoorden.  

Bij het Centrum voor familiegeschiedenis (CBG) vroeg ik het 'extract-persoonslijst' aan van Map Klomp en Berend Pieter Heijenga. Voluit heette Map 'Marigje Wilhelmina Klomp'. Ze was geboren op 25 juni 1922 te Alkmaar. Op 18 juni 1947 trad zij in het huwelijk met Berend Pieter Heijenga, geboren op 25 februari 1916 te Hellendoorn. Samen kregen ze twee kinderen: Gertrude Marion (1950) en Peter Louis (1956). In het dossier zit een ongeldig gemaakt paspoort en een rijbewijs van Peter Louis. In een rouwadvertentie van Map Klomp wordt vermeld dat zowel de zoon (21 september 2000) als dochter (1 juli 1999) overleden zijn. Beide kinderen zijn dus overleden. 

Op 28 december 1972 is het huwelijk tussen Marigje Wilhelmina Klomp en Berend Pieter Heijenga ontbonden. Opmerkelijk is echter dat zij in een rouwadvertentie de weduwe genoemd wordt van Heijenga. 

Marigje Wilhelmina Klomp overleed op 20 maart 2010 te Amersfoort. Moeder en zoon liggen bij elkaar begraven te Hoevelaken.

Wat is de relevantie van het materiaal?

Daar zit je dan met een onvolledig dossier van twee personen en een hoop vraagtekens. 
Het bevat enerzijds aanknopingspunten voor het persoonlijke verhaal van een verzetsstrijdster die onderduikhulp aan Joden heeft verleend en koerierster was in het kader van pilotenhulp en hulp aan ondergedoken soldaten. Anderzijds gaat het om de rol van een Marechaussee tijdens de oorlog en diens rol na de capitulatie.

Het persoonlijke verhaal van een verzetsstrijdster

De diverse uit het verzet stammende documenten met toelichting van Map Klomp zouden de geschiedenis van het Apeldoorns verzet kunnen aanvullen. Hoe bescheiden haar rol ook geweest zou zijn (dat weet ik dus niet), juist de door haar met potlood gemaakte aantekeningen in het dossier maken het materiaal historisch waardevol. Onderzoek naar haar rol zou erin kunnen resulteren dat de persoonlijke geschiedenis van een nog  onbekende verzetsvrouw verteld kan worden, een vrouw die na de oorlog bekendheid kreeg als archeologe en diverse artikelen op haar naam heeft staan, maar kennelijk nooit over haar verzetsverleden heeft gesproken.

Onderduikhulp aan Joden

Op de lijst 'The Righteous Among the Nations Department' staat achter de naam van Marigje W. Heijenga-Klomp het jaartal 1984 en in de Arnhemse Courant van 31 mei 1985 wordt mevrouw M. Heijenga-Klomp (in de oorlog bekend als Map Klomp) genoemd als een van de 125 Nederlanders die uit Israël de Yad Vashem-onderscheiding in ontvangst mochten nemen. Deze Nederlanders hebben 'joodse medeburgers, onder wie vele kinderen, met inzet van eigen leven uit handen van de  nazi's gered'.

In het dossier zit een pasfoto van een Arnhemse Jood. Waarom zit die foto in het dossier? Aan de hand van deze foto zou zowel haar persoonlijke verhaal over het onderbrengen van Joden als ook de geschiedenis van een Arnhemse joodse familie verteld kunnen worden. 

Pilotenhulp en Operation Pegasus I en II

Map Klomp heeft op de 'Apeldoorn (Ugchelen-Heidehof) General Cemetry' twee graven geadopteerd van Britse R.A.F.-piloten. Wie waren die piloten en waarom heeft zij deze graven geadopteerd? 

Historische waarde moet gehecht worden aan het 1 guldenbiljet waarop de adressen van twee ondergedoken geallieerde soldaten staan. Dit biljet vormt een stukje persoonlijke geschiedenis van Operation Pegasus I en II. Juist door haar toelichtende brief kent dit biljet een persoonlijk verhaal en dat is zeldzaam. Het zijn twee van de vele soldaten die door het Nederlands verzet van een schuilplek voorzien werden en daardoor uit handen van de vijand wisten te blijven.

De rol van de Marechaussee 

De documenten die betrekking hebben op Berend Pieter Heijenga vertellen de geschiedenis van zijn rol bij de Marechaussee (Apeldoorn en Aalten) tijdens de oorlog en na de capitulatie (Nijmegen). Uitgezocht moet worden in hoeverre dit een verzetsverhaal of een 'fout verhaal' is. Het zou een beeld kunnen schetsen van de dunne scheidslijn tussen 'goed' en 'fout'  tijdens de oorlog.

Interessant is of, en zo ja, hoe zijn verhaal samenkomt met dat van Map Klomp. Het zou een verhaal kunnen worden van verzet, verraad en liefde. De doorlaatpassen van Map Klomp zijn van belang voor dit verhaal, evenals de foto van Heijenga met een Nederlandse soldaat in uniform bovenop een Duits pantservoertuig. Wie is die soldaat en wat voor uniform draagt hij? Heeft deze foto te maken met de stadspatrouilles in Nijmegen waar Heijenga in 1945 bij betrokken was? Dan zou ook de geschiedenis van dit stukje Nijmeegse geschiedenis verteld kunnen worden.