De heilige Br. Konrad
In onze correspondentie was er slechts eenmaal een uitzondering. Vijf jaar na de kennismaking stelde ik eindelijk de vraag wie en wat hij nou eigenlijk was.Br. Konrad legt het mij uit.
De orde van de kapucijnen werd in Italië gesticht, naar het levensvoorbeeld van de heilige Franciscus van Asissi. Deze orde, waarin de boetedoening voorop staat, behoort tot een van de strengere kloosterorden van de katholieke kerk. De leefwijze van Kapucijnen is enerzijds gericht op beschouwing, d.w.z contemplatief, in afzondering bidden. Anderzijds houden ze zich bezig met het postulaat en zetten de kapucijnen zich in voor de samenleving. De broeder noemt een aantal voorbeelden. Zo zijn ze actief als geestelijk verzorger, missionaris, ze doen dienst aan de kloosterpoort of werken in de keuken of de tuin, of ze zijn kleermaker. Maar ze nemen ook deel aan allerlei bijeenkomsten, want omdat ze als minderbroeders van aalmoezen leven, moet er ook PR gemaakt worden voor hun bezigheden.
Patroonheilige van Br. Konrad was de heilige Br. Konrad
Br. Konrad verwijst in zijn brief naar de vele kapucijnen, die door het trouw naleven van de kloosterregels, lange tijd na hun dood door de paus heilig verklaard zijn. Zo dankt hij zijn naam aan de heilige Br. Konrad uit Parzham, die 41 jaar lang in het bedevaartklooster Altötting in Beieren dienst deed aan de poort. Van oudsher, Br. Konrad legt mij in de brief een mooi woord uit daarvoor, namelijk naar ‘traditie, oftewel oud ‘gebruik’, zoekt juist het eenvoudige volk het vertrouwen van de kapucijnenmonniken op, om bij hen te gaan biechten.
De kapucijn is graag onder de mensen, maar het zich terugtrekken in stilte en gebed is voor hem net zo belangrijk. In stilte kunnen ze hun eigen doen en laten goed overdenken, ook kunnen ze in gebed zichzelf weer verankeren in het geloof en in het vertrouwen op God, die hun trouwe begeleider is op hun levenspad. Op die manier kunnen ze steeds weer opnieuw de energie vinden om daarheen te gaan, waar ze nodig zijn en hun taken uit te voeren.
De heilige Franciscus en het Zonnelied
In zijn brief probeert Br. Konrad mij antwoord te geven op de vraag wie hij was. Hij begint met een verhaal over de heiligverklaring van sommige broeders. Daarbij noemt hij de heilige Franciscus. Wie was die heilige? Ik had natuurlijk in Oostenrijk in de keukens wel de bekende 'Bauernkalender' zien hangen en ook wist ik dat daar de 'naamdagen' genoemd werden. Ook mijn vriendinnetjes daar hadden een naamdag en ik begreep in die tijd dat deze dag haast nog belangrijker was, dan de eigen verjaardag. Verder dan deze wetenschap ging mijn kennis en interesse toen nog niet. Ik moet bij het lezen zoiets gedacht hebben van 'dat zal wel'.
In 2015 kwam de encycliek van Paus Franciscus uit onder de naam laudato si'.
Laudato si' is gebaseerd op het Zonnelied dat de heilige Franciscus van Assisi (1182-1226) vlak voor zijn heengaan heeft gedicht. Het is een groot loflied op de aarde en alle schepselen die daarop leven. Het is onvoorstelbaar dat hij dit lied schreef op een moment dat hij zo goed als blind was, met etterende ogen die het ‘licht van de dag’ en ‘het vuur van de nacht’ niet meer konden verdragen. Hij wilde echter niet toegeven aan zijn ziekte en zichzelf niet zien als een gevangene in een donkere spelonk en besloot daarom uit dankbaarheid voor zijn mooie leven, een lied op de schepping te schrijven.
Franciscus was een voorstander van een eenvoudig leven in armoede en hoedde zich ervoor, de wereld als een onuitputtelijk gebruiksmiddel te zien. De arme medemens helpen, dáár ging het hem om. De franciscanen zijn ‘minderbroeders’: ze leven in soberheid, hebben geen eigendom en zetten zich volledig in voor de arme, behoeftige of eenzame medemens.
Grondlegger voor de orde van de Kapucijnen is dus de heilige Franciscus van Assisi, dat begrijp ik uit de brief van Br. Konrad. Kapucijnen gaan, net als de Franciscanen, daarheen waar ze nodig zijn. Ze leven in de geest van eerbied en staan open voor de ontmoeting. Ook zij voelen zich verbonden met alles wat bestaat; mensen en zelfs planten, water, zon, maan en dood worden als broers en zussen gezien, als ‘medemensen’ die je op ooghoogte tegemoet treedt en behandelt, zoals je zelf behandeld zou willen worden, namelijk met respect en eerbied.
Minderbroeders zien zichzelf ondergeschikt aan al het andere. Ze willen aan de kant van de zwaksten staan en hen helpen, in wat voor toestand zij ook verkeren, waar en in welke situatie ze ook leven.
Vroeger ging het bijvoorbeeld om de verzorging van o.a. pestlijders, tegenwoordig zijn minderbroeders geestelijk verzorger in een gevangenis, een asielzoekerscentrum of in de drugsverslaafdenopvang; ze zoeken de zelfkant van de maatschappij op.
De heilige Br. Konrad von Parzham
Altötting in Bayern
Op 22 december 1818 werd er in een arm boerengezin een zoon geboren, zijn naam was Johann Evangelist (Hans) Birndorfer, hij was de 11e zoon.
Hun boerderij, de Venushof, lag in Parzham, vlakbij Passau en het gezin bracht het leven hard werkend door op de velden en akkers. Zoals dat in die tijd vaker ging, trad de jongste zoon op 31-jarige leeftijd in het klooster in.
Hij werd lekenbroeder in het kapucijnenklooster St. Anna in Altötting. Na drie jaar deed hij zijn gelofte en nam de naam ‘Konrad’ aan. Al gauw kreeg hij de taak toegewezen als portier.
Ik vind het Nederlandse woord ‘poortwachter’ eigenlijk veel toepasselijker voor de dienst in een klooster; de kapucijn moest daadwerkelijk toezicht houden op wie er door de poort naar binnen kwam.
Dit zou zijn levenstaak worden, want ruim 40 jaar was hij in het Mariaheiligdom Altötting de poortwachter.
Konrad, de poortwachter
Konrad von Parzham voelde toen al wel dat zijn leven geleefd was. Hij mankeerde van alles, was uitgemergeld en uitgeput. Zijn leven lang had hij dag en nacht klaargestaan voor arme mensen en zwervers die aan de poort kwamen bedelen en pelgrims die aan de poort klopten voor onderdak.
Daarnaast vergat hij niet om in alle eenvoud en vroomheid te leven en God in alle nederigheid te dienen.
Drie dagen voor zijn dood werd hij doodziek overgebracht naar de Mariakapel die er speciaal voor de zieken was.
Wie Gott will . . .
Op 21 april 1894 stierf Br. Konrad von Parzham terwijl de kloosterklokken om zes uur de avond inluidden. Zijn laatste woorden waren: Wie Gott will.
Zijn hele leven lang was de heilige Br. Konrad op zoek geweest naar God. Zijn dagelijkse bezigheden stonden in het teken van het gebed. Hij las veel en volgde steeds de Franciscaanse levenswijze onder het motto van devote laborare, oftewel: werk met toewijding, dien de Heer en zorg voor je naasten. Wat hij allemaal voor de medemens deed, was alleen zichtbaar voor degenen die bij hem door de poort kwamen. Hij was zeer geliefd en kreeg de bijnaam ‘Kuno’.
devote laborare
Voor armen, bedelaars, zwervers, pelgrims had hij altijd wel wat te eten, onderdak of gewoon een vriendelijk woord. Daarnaast bleek hij ook een gave te hebben om op liefdevolle manier met de zwakheden van de medemens om te gaan en zou hij ook in bepaalde gevallen de toekomst voorzien hebben.
Op rustige momenten probeerde hij dicht bij de Heer te zijn. Volgens de overlevering zou het zo geweest zijn dat het net leek alsof de Heer dat andersom ook bij hem deed. Je zou namelijk aan zijn hele houding, zijn bescheidenheid, vriendelijkheid, aandacht en geduld gemerkt hebben, dat God bij hem was.
Heiligverklaring als potitiek statement
Op 15 juni 1930, de Zondag van de Heilige Drie-eenheid (de zondag na Pinksteren) werd Br. Konrad von Parzham zalig verklaard en op 20 mei 1934 (Pinksterzondag), volgde zijn heiligverklaring. Waarom gebeurde dit in 1934?
Het was politiek gezien een zeer roerige tijd en je kunt deze heiligverklaring dan ook zien als een politiek statement tegen de arrogantie en hoogmoed van de Nazi's in. In deze Nationaalsocialistische periode werd de heilgverklaring dan ook als een groot voorbeeld van de kerk aan het Duitse volk gezien. Een voorbeeld om de verleidingen van de grootspraak van de Nazi's te weerstaan.
Het gebeurde in een tijd waarin die "Bruine" uit Branau (Hitler) gehuldigd werd. De kerk stelde daar deze eenvoudige Kapucijnenmonnik in zijn bruine pij tegenover.
'Mijn' Br. Konrad was dus vernoemd naar deze Heilige Br. Konrad en probeerde naar alle waarschijnlijkheid zijn leven in te richten volgens de zienswijze van zijn naamspatroon. Wie was hij eigenlijk?